หนังไทยในคิวบา

โปสเตอร์หนังประดับเต็มฝาผนังและเพดาน ณ หอภาพยนตร์คิวบา

          ฉันเตรียมหนังไทยกว่าสิบเรื่อง ทั้งหนังสั้นหนังยาว พร้อมหนังจากประเทศเพื่อนบ้านอย่างมาเลเซีย อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ และเกาหลีใต้ แต่เอาเข้าจริงแล้ว ทางโรงเรียนเลือกหนังเพียงแค่ 5 เรื่อง ฉายวันละเรื่อง เพราะบอกเขาว่าจะอยู่แค่อาทิตย์เดียว เขาต้องการให้อยู่ต่ออีกอาทิตย์ แต่ฉันบอกกล่าวศาลา ด้วยความอยากเที่ยวใจจะขาด ไม่อยากอยู่ต่อเพื่อฉายหนังอย่างเดียว แต่ฉันนำหนังไทยจำนวนหนึ่งไปบริจาคไว้ในห้องสมุดของโรงเรียน เผื่อนักเรียนสนใจอยากดูต่อ

          เราตกลงกันไว้ว่าจะฉายหนังตอนสองทุ่มครึ่ง คืนละเรื่อง ต่อด้วยรายการถามตอบ แต่เอาเข้าจริงแล้วกว่าจะเริ่มกันได้ก็สามทุ่มโน่น อาจารย์ฮอเฮะ หัวหน้าแผนกภาพยนตร์เกริ่นอย่างน่าสนใจว่า “ฉายตามเวลาคิวบา” ฉันหัวเราะ อย่างนี้เมืองไทยดีกว่านะ ยังไงเราก็ไม่เริ่มงานสายไปตั้งครึ่งชั่วโมง

          หนังทั้ง 5 เรื่องที่เลือกไว้ด้วยเหตุผลที่แตกต่างกันไป เริ่มจาก นางนาก ของนนทรีย์ นิมิบุตร ถูกเลือกเพราะนนทรีย์เป็นผู้กำกับคนแรกที่เปลี่ยนแปลงหนังไทยเข้าสู่ยุคใหม่ที่เรียกว่า New Thai Cinema นางนากเองยังสะท้อนให้เห็นความยอดนิยมของหนังผีในไทยและเอเชีย

          วันที่สองฉาย เรื่องรัก น้อยนิด มหาศาล ของเป็นเอก รัตนเรือง เลือก เพราะเขาคือหนึ่งในผู้กำกับแนวหน้าของไทย และหนังเรื่องนี้ก็เป็นหนังไทยเรื่องแรกที่ไปเวนิซ

          วันที่สาม ทางโรงเรียนเลือก สุริโยไท เวอร์ชั่นคอปโปล่า เลือกเพราะชื่อคอปโปล่าแท้ ๆ ประกอบหนังเองก็ถือเป็นประวัติศาสตร์ของไทย

          วันที่สี่ ฉาย สัตว์ประหลาด ของอภิชาตพงศ์ วีระเศรษฐกุล เพราะเขาเป็นผู้กำกับอินดี้คนเดียวที่ทำหนังยาวโดยไม่อาศัยทุนในบ้าน และเป็นหนังไทยเรื่องแรกที่คว้ารางวัลจากเทศกาลหนังเมืองคานส์

          วันสุดท้ายเป็น ฟ้าทะลายโจร เพราะเป็นหนังไทยเรื่องแรกที่ได้ไปเมืองคานส์

          ปรากฏว่าเรื่องที่คนชอบก็คงจะหนีไม่พ้นหนังรางวัลอย่าง เรื่องรัก น้อยนิด มหาศาล  สัตว์ประหลาด และฟ้าทะลายโจร หนังอันไม่เป็นที่ประทับใจของคนไทยเอาเสียเลย แต่ก็ไม่ต้องแปลกใจ คนดูที่นั่นเขาต่างรับหนังทั้งสามเรื่องได้ดี เพราะผู้ชมส่วนใหญ่จะเป็นครูหรือนักเรียนหนังโดยตรง พวกนี้จึงชอบหนังอาร์ต และคุ้นเคยกับการดูหนังดูยากได้ หนังทั้งสามเรื่องจึงเป็นขวัญใจประชาชนไป

          สำหรับหนังกู้หน้าเมืองไทยในคานส์อย่าง สัตว์ประหลาด นั้น ปรากฎว่ามีคนชอบกับเฉย ๆ ฉันเกริ่นให้นักเรียนฟังว่า ตอนประกวดที่เมืองคานส์นั้น กระแสตอบรับหนังเรื่องนี้แบ่งเป็นขาวดำอย่างชัดเจน พวกที่ชอบก็จะชอบมาก พวกที่ไม่ชอบก็ไม่ชอบเอามาก ๆ เลย แต่นักวิจารณ์ฝรั่งเศสชอบ ขนาดนิตยสารตำนานอย่าง กาแยร์ ดูร์ ซีเนม่า ยังยกย่องให้เป็นหนังที่ดีที่สุดแห่งปี

          ฮอเฮะบอกติดตลกว่า หนังจบแล้วให้นักเรียนเลือกที่นั่งว่าจะเป็นกลุ่มชอบหรือไม่ชอบ

          ไม่มีใครกล้าแสดงความคิดเห็นออกมาอย่างนั้นอย่างชัดเจน แต่มีคนดูจำนวนหนึ่งที่หลับสนิท ขนาดครูต้องเข้าไปปลุกเลยก็มี

          ฉันถามนักเรียนว่า ตีความหนังเรื่องนี้ไว้อย่างไรกัน นักเรียนสาวจากบราซิลตอบว่า ตัวละครสองคนมองความสัมพันธ์ของพวกเขาเป็นเพียงภาพมายาที่ไม่ได้เกิดขึ้นจริง ครึ่งหลังของเรื่องจึงนำเอาตำนานพื้นบ้านเรื่องเสือสมิงมาเปรียบเทียบ

          บางคนตั้งคำถามกับสภาพความเป็นเกย์ในเมืองไทย เขาถามว่าเกย์เป็นที่ยอมรับในเมืองไทยจริงหรือ เป็นไปได้ไหมที่จะมองว่าทั้งสองต้องไปอยู่ป่าเพราะสังคมยังไม่ยอมรับ

          นักเรียนถามต่อว่า คนดูไทยมีการตอบรับหนังไทยเรื่องนี้กันอย่างไร

          ฉันบอกว่า หนังเรื่องนี้ถูกกลั่นแกล้งจากผู้มีอิทธิพล หนังเข้าฉายโรงหนังไม่กี่แห่ง ในช่วงที่ไม่มีใครอยากออกมาดูหนัง เพราะติดถ่ายทอดฟุตบอลโลก แถมตัวหนังเองก็ไม่ได้รับการคัดเลือกเข้าฉายงานเทศกาลหนังกรุงเทพ เพราะผู้มีอิทธิพลใช้อำนาจเตะหนังเรื่องนี้ออก จนเป็นที่ข้องใจของชาวต่างชาติที่มาเทศกาลนี้กัน

          หลายคนได้แต่ส่ายหน้า

          หนังที่คนดูเดินออกมากที่สุดเห็นจะเป็น สุริโยไท อาจจะเป็นเพราะฉันเตือนไว้ล่วงหน้าเรื่องความยาวของหนัง

          สิ่งที่คนสนใจมากที่สุดเห็นจะเป็นบทบาทของคอปโปล่าต่อหนังเรื่องนี้ เพราะเครดิตเขาขึ้นเป็น executive producer

          ฉันบอกว่าคอปโปล่าสามารถสั่งให้ถ่ายใหม่อยู่หลายฉาก ตัดต่อใหม่ทั้งหมด เขาตัดหนังทิ้งไปเยอะ

          บรูซบอกว่าหนังไม่ได้แย่อย่างที่คิดไว้ อย่างน้อยก็ทำให้เขารู้ว่าคนไทยทำหนังมหากาพย์ได้ “ยิ่งใหญ่ไม่แพ้ Alexander” เขากล่าว

          สำหรับ เรื่องรัก น้อยนิด มหาศาล นักเรียนสาวจากปานามาฝากบอกผู้กำกับว่า “ฉันชอบหนังเรื่องนี้มาก”

          แต่มีอยู่หลายตอนที่คนดูไม่เข้าใจ ถามว่าทำไมนางเอกของเรื่องต้องไปญี่ปุ่น ฉันเลยต้องขยายความว่า จริง ๆ แล้วนางเอกหนังเรื่องนี้เป็นโสเภณี แล้วผู้หญิงไทยอาชีพนี้หนีไปทำงานที่ญี่ปุ่นหลายคน”

          คนที่มาดูหนังมักจะเป็นคนกลุ่มหน้าเดิมอยู่ทุกวัน แล้วก็นั่งต่อในช่วงตอบคำถาม บางคนสนใจขนาดขอร้องให้ฉันส่งดีวีดีหนังไทยเรื่องอื่น ๆ มาอีก